Από την τυχαία ανακάλυψη του Von Drais το 1817 μέχρι το πρώτο “φυσιολογικό” ποδήλατο, το πρώτο “safety bicycle” όπως ονομάστηκε, μεσολάβησαν 70 χρόνια άβολων δίτροχων και αμέτρητων ατυχημάτων.

H εφεύρεση του Λόρδου von Drais

Αιτία των περισσότερων εξ αυτών, ήταν τα “pennyfarthings“. Ποδήλατα με τον μπροστινό τροχό άμεσα συνδεδεμένο με τα πετάλια. Όσο μεγαλύτερος ήταν ο μπροστινός τροχός, τόσο μεγαλύτερη ταχύτητα μπορούσε να ανάπτυξη το penny – farthing. Συνεπώς, οι παράφρονες της εποχής άρχισαν να κατασκευάζουν συνεχώς μεγαλύτερους εμπρόσθιους τρόπους και να προκαλούν όλο και πιο φαντασμαγορικά ατυχήματα.

Καινούργια εποχή – καινούργια ποδήλατα – John Kemp Starley

Το 1885, ο John Kemp Starley κατάφερε να βάλει ένα τέλος σε αυτή την παράνοια, δημιουργώντας ένα, ουσιαστικά μοντέρνο ποδήλατο. Το ονόμασε “Rover Safety“, του έβαλε τροχούς παρόμοιας διαμέτρου, σέλα και τιμόνι σε μια φυσιολογική απόσταση από το έδαφος και σύστημα μετάδοσης με αλυσίδα στον πίσω τροχό. Οι μεγάλες τεχνολογικές αλλαγές σε αυτό που αποκαλούμε “ποδήλατο”, τελείωσαν κάπου εκεί. Αν δηλαδή ο Chris Froome καβάλα σε ένα Rover Safety, έβαζε κόντρα με έναν μέτριου επιπέδου ερασιτέχνη με ανθρακονημάτινο ποδήλατο του 21ου αιώνα, θα έβγαινε και πάλι νικητής.

John Kemp Starley

Φυσικά, εκείνη την εποχή, όπως σε κάθε εποχή, οι τεχνολογικές εξελίξεις δεν έγιναν αποδεκτές εύκολα από όλους – βλέπε κόντρα 26″ vs 29″ τροχών.

Οι “άντρες” και οι “θαρραλέοι” αποκαλούσαν τα safety bikes “dwarfish“, νάνους, μπροστά στα καθιερωμένα penny-farthings, κατάλληλα για ηλικιωμένους και μη-ικανούς. Ακόμα και όταν φάνηκε πως τα safety bikes ήταν σε άνοδο, οι οδηγοί του καθιερωμένου penny – farthing θεωρούσαν πως αποτελούν την “αριστοκρατία”1.

Ποδήλατα – πρώτος αγώνας 100 μιλίων

Για να πείσει τους αμφισβητίες, ο Starley έκανε ότι θα έκανε κάθε εφευρέτης που προσπαθεί να αποδείξει τον ισχυρισμό του. Οργάνωσε έναν αγώνα 100 μιλίων, από το Norman Cross στο Twyford του Berkshire, μόνο για ποδηλάτες με Rover bicycles. Ο νικητής τερμάτισε σε επτά ώρες και πέντε λεπτά, συντρίβοντας το προηγούμενο ρεκόρ, το οποίο είχε γίνει με penny-farthing. Ήταν η εποχή της αλλαγής.

Το μόνο μειονέκτημα στα ποδήλατα safety ήταν οι κραδασμοί. Οι μικρότεροι τροχοί υπέφεραν από τους δρόμους της βικτοριανής εποχής. Τα νέα ποδήλατα μπορεί να ήταν ασφαλέστερα και ταχύτερα, αλλά τα βικτοριανά οπίσθια δεν ήταν πιο ανθεκτικά από τα σημερινά. Μέσα σε λίγους μήνες, η λύση ήρθε από έναν Σκοτσέζο κτηνίατρο από το Belfast, ονόματι John Boyd Dunlop. Ήταν 1887 όταν ο Dunlop σκέφτηκε να ξανα-εφεύρει το πνευματικό λάστιχο (pneumatic tyre). Η πρώτη πατέντα έγινε το 1840 από έναν άλλο Σκοτσέζο εφευρέτη, σε μια εποχή που ακόμα δεν είχε καμία χρηστικότητα.

John Boyd Dunlop

Η έμπνευση του κ.Dunlop, ήρθε από την προσπάθεια να κάνει τον εννιάχρονο γιο του, Johnny, να πάει πιο γρήγορα με το τρίκυκλο του(2). Εκκεντρική επιθυμία από έναν πατέρα… Δυστυχώς οι σκέψεις της κας Dunlop δεν έχουν καταγραφεί!

Επόμενη κίνηση του Dunlop, ήταν να αρχίσει να εξοπλίζει, πρώτα αθλητές και στη συνέχεια ολόκληρη ομάδα και να σπέρνει τον όλεθρο σε κάθε αγώνα με τις επιτυχίες των αθλητών του. Σύντομα, τα φουσκωτά ελαστικά αντικατέστησαν την ελαστική επίστρωση που κάλυπτε έως τότε τους τροχούς.

Να σημειωθεί πως και πάλι αρκετοί κορόιδεψαν τις “χοντρές ρόδες των αθλητών με τα νέα ελαστικά, ως άσχημο θέαμα. Φυσικά στη συνέχεια ήρθε η ήττα και άλλαξαν γνώμη.

Πλέον, τα penny-farthings ήταν παρελθόν.

Η ποδηλασία κατά τη Βικτοριανή περίοδο του 1890 ανέπτυξε δύο εμμονές. Την αντοχή και την ταχύτητα. Τόσο το safety bicycle όσο και το φουσκωτό – πνευματικό – ελαστικό, άνοιγαν νέους ορίζοντες στο τί είναι εφικτό σχετικά με τα ποδήλατα. Το ενδιαφέρον για διοργανώσεις υπερβολικά μεγάλων αποστάσεων συνεχώς αυξανόταν, ενώ στο κομμάτι της ταχύτητας, εισήχθη για πρώτη φορά η έννοια “κολλητήρι”.

Λόγω των μεγάλων ταχυτήτων που μπορούσαν να πιάσουν πλέον οι αθλητές, δόθηκε μεγάλη σημασία στην εύρεση ικανών “pacers” ή αλλιώς “λαγών” που θα τα έβαζαν με την αντίσταση του ανέμου για τον αθλητή που ακολουθούσε.

Το πρόβλημα που δημιουργήθηκε εδώ, ήταν πως αν κάποιος είχε την ικανότητα να γίνει δυνατός λαγός, μπορούσε κάλλιστα να διεκδικήσει και ο ίδιος την νίκη, οπότε χανόταν η συμμαχία.

Λαγοί και διεκδικητές πάνω στα ποδήλατα

Η λύση ήρθε με την εξής λογική: δυο αθλητές σε ένα tandem (διπλό ποδήλατο) ήταν ταχύτεροι από έναν αθλητή. Διπλάσια δύναμη για λιγότερο από διπλάσιο βάρος. Έτσι, τα tandem ποδήλατα άρχισαν να λειτουργούν ως λαγοί σε γρήγορους αθλητές. Η παραφροσύνη έφτασε σε νέα ύψη, όταν η παραπάνω λογική πέρασε στους τρεις, τους τέσσερις, ακόμα και τους πέντε αθλητές σε ένα tandem. Κάπου εκεί, σταμάτησαν να προσθέτουν αναβάτες, διότι κανένας σκελετός ποδηλάτου δεν μπορούσε να συγκρατήσει το βάρος έξι αναβατών.

Το θέαμα πλέον στους αγώνες ταχύτητας ήταν καθηλωτικό. Κάθε αθλητής είχε πάνω από μία πεντάδα (ονομαζόταν quint) λαγών στη διάθεσή του και αυτές έκαναν αλλαγές μπροστά του, ενώ αυτός προσπαθούσε να παραμείνει κολλημένος πίσω τους.

Μια φορά, στην προσπάθεια κατάρριψης του ρεκόρ μιλίου, ένας αθλητής χρησιμοποίησε έξι quints! Όσο για την περίπτωση ατυχήματος. Μπροστά σε αυτό, ακόμα και οι ταυρομαχίες θα έμοιαζαν βόλτα στο πάρκο. Το ποδηλατοδρόμιο σειόταν από τα κορμιά που χτυπούσαν το ξύλινο τερέν. Οι κερκίδες γέμιζαν με θεατές που ζητωκραύγαζαν κάθε προσπάθεια. Μόνο τα τραίνα μπορούσαν να αναπτύξουν μεγαλύτερες ταχύτητες από τους αθλητές αυτών των αγώνων. Μέχρι που ήρθαν τα πρώτα μηχανάκια, και ντουζίνες λαγών είδαν τη δουλειά τους να αντικαθίσταται από ένα και μόνο όχημα που μπορούσε να κάνει τη δουλειά σαράντα ανδρών. Το μηχανοκίνητο pacing όμως, δεν πήρε ποτέ την αίγλη του παρελθόντος. Πλέον κανείς δεν ενδιαφερόταν να πληρώσει για να δει το θέαμα και έτσι αυτοί οι αγώνες παρέμειναν μόνο σαν μειοψηφία κάποιων πρωταθλημάτων.

Motor pacing και νέα ήθη

Το motor pacing όμως, δημιούργησε μια νέα παράνοια. Τι ταχύτητα μπορούσε να αναπτύξει κάποιος πίσω από ένα ένα μηχανοκίνητο όχημα;

Αυτή την απορία είχε και ένας ποδηλάτης από τη Νέα Υόρκη, ονόματι Charles Murphy.

Murphy ήταν ένας επιτυχημένος επαγγελματίας ποδηλάτης στις ΗΠΑ και εκτός των άλλων είχε υπάρξει μέλος μιας από τις πιο επιτυχημένες ομάδες pacing. Ήξερε καλά τη σημασία του σωστού κολλητηριού.

Έχοντας καταφέρει να φτάσει την εικονική ταχύτητα των 100 μιλίων/ώρα σε στατικά ρόλερ, είχε δημιουργήσει την εντύπωση ότι μπορεί να κάνει το ίδιο και στον πραγματικό κόσμο. Δήλωνε πως δεν υπάρχει τραίνο που να μπορεί να τον ξεπεράσει.

O Charles Murphy -αριστερά- σε αγώνα πάνω σε ρόλερς

Σε εκείνη τη χρονική στιγμή, ο Murphy είχε την τύχη να βρεθεί με ένα στέλεχος της Long Island Railroad και να το πείσει πως υπήρχε προοπτική μεγάλης δημοτικότητας στο πλάνο του. Εάν η επιφάνεια ανάμεσα στις ράγες στρωνόταν με ξύλο, ο Murphy υποστήριζε πως θα μπορούσε να κρατήσει την ταχύτητα των 60 μιλίων/ώρα για ένα ολόκληρο λεπτό πίσω από το τραίνο. Αυτός θα γινόταν διάσημος, η σιδηροδρομική εταιρεία θα γινόταν διάσημη και όλοι θα ήταν χαρούμενοι. Η εξαιρετικά μεγάλη πιθανότητα να πάει κάτι στραβά και να βρεθεί ο Murphy σκοτωμένος ανάμεσα στις ράγες, δεν φαίνεται να πέρασε από το μυαλό κάποιου.

Το μεγάλο εγχείρημα του Murphy

Στις 21 Ιουνίου του 1899 μια ομάδα της εταιρείας κάλυψε την επιφάνεια δύο μιλίων σιδηροδρόμου με ξύλο σύμφωνα με τις απαιτήσεις του Murphy. To τραίνο θα είχε μόνο ένα βαγόνι, στο πίσω μέρος του οποίου, τα στέγαστρα είχαν επεκταθεί ώστε να προσφέρουν καλύτερη αεροδυναμική κάλυψη στον αναβάτη.

Η πρώτη προσπάθεια πήρε ένα λεπτό και οκτώ δευτερόλεπτα και το πρόβλημα δεν ήταν ο Murphy αλλά το τραίνο. Οι επόμενες έξι προσπάθειες δεν βελτίωσαν ιδιαίτερα την κατάσταση, οπότε ανέλαβε ένα τραίνο με μεγαλύτερη μηχανή. Από την άλλη, το βάρος του τραίνου άρχισε να πιέζει τις ράγες και να προκαλεί ανωμαλίες στο ξύλο, κάνοντας την κίνηση του Murphy ακόμα πιο δύσκολη. Ο κίνδυνος τραυματισμού γινόταν πλέον ακόμα μεγαλύτερος.

Στο τέλος τα κατάφερε. Αποφάσισε να κρατηθεί από το τραίνο μέχρι αυτό να επιταχύνει πλήρως και στη συνέχεια με ένα πλήθος κουστουμαρισμένων παρατηρητών πάνω από το κεφάλι του και ένα μεγάφωνο να τον ζητωκραυγάζει μερικές ίντσες μακριά από το αφτί του, διάνυσε το μίλι σε 57,8 δευτερόλεπτα.

Στη συνέχεια, δείχνοντας υπερβάλλοντα ζήλο στην περιγραφή του, ο Murphy είπε πως κατά την προσπάθειά του, μαστιγωνόταν από καυτή γόμα που έβγαινε από το κάτω μέρος του τραίνου. “Οδηγούσα σε μία δίνη περιστρεφόμενης σκόνης, καυτών ακίδων, χαρτιού και άλλων σωματιδίων ύλης. H επίπονη αίσθηση να περνάς διαμέσου μιας πύρινης καταιγίδας γινόταν εντονότερη με κάθε δευτερόλεπτο”.

Αν μπορεί να γίνει πιστευτή η αναφορά στο γρανάζωμα που χρησιμοποίησε, ο Murphy πρέπει να ποδηλατούσε με 200 στροφές/λεπτό.

Καθώς τραίνο και ποδηλάτης περνούσαν τη γραμμή τερματισμού, ο οδηγός του τραίνου χωρίς να το σκεφτεί ιδιαίτερα τράβηξε τα φρένα κάνοντας τον Murphy να προσκρούσει στην ξύλινη πλατφόρμα που είχε στηθεί για τους επίσημους. Ήταν τυχερός που δύο άντρες πρόλαβαν και τον τράβηξαν στο τραίνο, σε ημιλιπόθυμη κατάσταση. Όταν του έβγαλαν την μπλούζα για να τον εξετάσει ο γιατρός, το δέρμα του είχε βγει από τη σάρκα στα σημεία που είχε προσκρούσει στο ξύλο. Ο αθλητικός υπεύθυνος που διετέλεσε κομισάριος του γεγονότος, ορκίστηκε να μην ξαναλάβει ποτέ μέρος σε κάτι αντίστοιχο, ακόμα και αν πρόκειται να κάνει διάσημη την ποδηλασία για έναν αιώνα(3).

Ο mile-a-minute Murphy έπειτα

Ο Murphy ανέκαμψε γρήγορα και έγινε γνωστός παγκοσμίως ως “Mile-a-minute-Murphy”. Στη συνέχεια εντάχθηκε στην αστυνομία της Νέας Υόρκης, όπου η ταχύτητά του στο ποδήλατο ήταν ιδιαίτερα χρήσιμη. Για κάποιον με τόση έφεση προς την επικινδυνότητα, ο Murphy, παραδόξως, έζησε έως την ηλικία των 79 ετών, αφήνοντας την τελευταία πνοή του στο Queens, το 1950.

Επιμέλεια: Πέτρος Γκαζώνης – cyclist, cycling coach myathlete.

Παραπομπές

1.Sinker, Robert (1890) Memorials of the Hon. Ion Keith Falconer σελ.118.

2.Bury and Hillier (1891) Cycling σελ.260

3.Bury and Hillier (1891) Cycling σελ.87

X